candle Edgar Allan Poe - Start candle


INDEX   /   TWÓRCZOŚĆ   /   UTWORY   /   LINKI   /   I CAŁA RESZTA...   /   NAPISZ


Parę słów o pisarzu





Edgar Allan Poe, znakomity amerykański pisarz, krytyk literacki i poeta, urodził się 19 stycznia 1809r. w Bostonie, w biednej rodzinie aktorskiej. Od samego początku chłopca prześladował pech, bowiem w niedługim czasie po jego narodzinach odszedł ojciec David, a następnie, w grudniu 1811r, zmarła jego matka, Elizabeth Arnold Poe. Osierocone dzieci państwa Poe trafiły do rodzin zastępczych w Richmond. Młodsza siostra Edgara, Rosalie zamieszkała u państwa MacKenzie, natomiast malutkim Edgarem zaopiekowało się bezdzietne małżeństwo, John i Frances Allanowie. Poe miał jeszcze starszego brata o imieniu Henry, który jednak już za życia rodziców został oddany pod opiekę dziadków w Baltimore.

Allanowie nigdy formalnie nie zaadoptowali Edgara aczkolwiek chłopiec zwracał się do nich "mamo" i "tato". Swoje drugie imię, Allan, "odziedziczył" właśnie po przybranych rodzicach. Rodzina Allanów utrzymywała się z handlu tytoniem. W nowym domu, Edgar miał wygody o jakich nie mógł marzyć za życia rodziców. Chłopiec nie czuł się jednak tam szczęśliwy, nie potrafiąc nawiązać uczuciowej więzi z ojczymem. Uciekał w świat wyobraźni, już wtedy próbując pisać poezję i prozę. Jednocześnie zainteresował się wiedzą okultystyczną, co miało pozostawić ślad w całej jego twórczości.

W latach 1815-1820 przyszły poeta przebywał z przybranymi rodzicami w Anglii, gdzie uczęszczał do szkoły m. in. Mr. Bransby'ego, upamiętnionej później w opowiadaniu William Wilson. Dalszą edukację pobierał Poe w szkołach w Richmond i, ukończywszy szkołę średnią, 14 lutego 1826 r. podjął studia na uniwersytecie stanu Virginia w Charlottesville, gdzie zabłysnął zdolnościami. Miał bardzo dobre wyniki w nauce, był także aktywnym członkiem Jefferson Literary Society. Niestety chroniczny brak pieniędzy skierował go w stronę hazardu przez co wpadł w długi i już po roku zrezygnował ze studiów. Przybrany ojciec Edgara nie aprobował stylu życia jaki w trakcie studiów prowadził dorastający syn (a zwłaszcza jego pociągu do alkoholu), w związku z czym często dochodziło między nimi do zatargów. Kiedy pewnego razu, po ostrej kłótni, ojczym zdecydował się nie przesyłać pieniędzy, Poe postanowił rzucić uczelnię i opuścić dom rodzinny. Bez grosza przy duszy i z marzeniami o karierze pisarskiej wyjechał do Bostonu.

W Bostonie ukazał się pierwszy tomik wierszy E. A. Poe Tamerlane and Other Poems (1827r.). Szczupłe wydawnictwo nie spotkało się z zainteresowaniem na jakie liczył młody poeta jednak pozwoliło mu na poprawienie swego wizerunku w oczach przybranych rodziców. Równocześnie, z braku dostatecznych środków utrzymania, jako Edgar Allan Perry, Poe zaciągnął się do wojska gdzie wytrzymał dwa lata. Dzięki protekcji ojczyma udało mu się dostać do Akademii Wojskowej w West Point, lecz brak pieniędzy spowodował, że i tych studiów nie skończył. W międzyczasie zmarła macocha Edgara (John Allan w 1830r. ożenił się ponownie). Konflikty z ojczymem narastały i po kolejnej ostrej sprzeczce, Poe zerwał ostatecznie kontakt z przybranym ojcem. Tym samym pozbawił się skromnej pensyjki, którą ojczym przesyłał na czas nauki w West Point. Wyjechał do Baltimore, gdzie zamieszkał ze swoją ciotką Marią Poe Clemm i jej dziećmi: Virginią i Henrym.
Dom w którym Poe mieszkał w Baltimore. 
Zdjęcie zostało zrobione w 1980r.
Opowiadania i wiersze, które w tym czasie pisał, nie znajdywały zainteresowania. Przekonany o ich wartości, Poe opublikował kolejne zbiory poezji: w 1829r. jako nowe, rozszerzone wydanie ukazało się Al Aaraaf, Tamerlane and Minor Poems a niedługo później Poems (1831). Jednak wydawnictwa te również nie przyniosły mu oczekiwanego powodzenia. Jednocześnie próbował swoich sił także w prozie. Właśnie tu, podczas pobytu u ciotki w Baltimore, Edgar zaczął tworzyć swoje pierwsze opowiadania. Brał udział w konkursach literackich, początkowo bez większych sukcesów. Próbował także znaleźć pracę w tamtejszej gazecie, niestety bezskutecznie. Tymczasem pomału rozkwitało uczucie Edgara do swojej młodszej kuzynki, Virginii.

Zdobycie w 1833r. pierwszej nagrody w konkursie literackim na opowiadanie MS. Found in a Bottle (Rękopis znaleziony w butli) zwróciło na poetę uwagę pisarza J. P. Kennedy'ego, który pomógł mu w uzyskaniu dwa lata później posady redaktora pisma "Southern Literary Messenger" w Richmond. Mimo wielkich zdolności i niewątpliwych sukcesów poeta ustąpił z tego stanowiska w 1837r. Jednak zanim zrezygnował ze swojej pierwszej posady, 16 maja 1836r. Poe poślubił swą niespełna czternastoletnią kuzynkę Wirginię Clemm. Zapoczątkowało to kilka szczęśliwych lat w jego życiu. Wraz z żoną i ciotką wyjechał do Nowego Yorku, gdzie w 1838 roku ukazała się The Narrative of Arthur Gordon Pym (Opowieść Artura Gordona Pyma z Nantucket), jego pierwsza i jedyna powieść, a stamtąd do Filadelfii (1839 - 1844). Przez ten czas współpracował z czasopismem E. Burtona "Gentelman's Magazine"(1839 - 1940) i "Graham's Magazine" (1841 - 1842). Niektóre z opowiadań pisarza wydawanych w tym magazynie wyszły zebrane w 2 tomach jako Tales of the Grotesque and Arabesque (Opowieści groteskowe i arabeskowe, 1839r.).

W tym czasie poeta pasjonował się rozwiązywaniem szyfrów - na takim wątku oparte jest doskonałe opowiadanie The Gold-Bug (Złoty żuk,1843r.). Wcześniej (1841r.) napisał świetną detektywistyczną opowieść Murders in the Rue Morgue (Morderstwo przy Rue Morgue), którą zapoczątkował nowy gatunek literacki, okazując się prekursorem Conan Doyle'a, Oscara Wilde'a i całej plejady pisarzy. Niektóre najlepsze opowiadania i wiersze Poego zostały po raz pierwszy opublikowane w "Southern Literary Messenger" (1835r.) inne ukazały się w "Graham's Magazine".

W 1844r. Edgar Allan Poe z rodziną, przeniósł się do Nowego Yorku. Tam współpracował z "Evening Mirror" do czasu, gdy parę miesięcy później, udało mu się zrealizować marzenia o stworzeniu własnego pisma nabywając w 1845r. "Brodway Journal". Wtedy też ukazał się wspaniały wiersz Poego The Raven(Kruk), który zyskał mu sławę w kraju i poza granicami ojczyzny. Jednocześnie (1845r.) ukazują się Tales (Opowiadania) oraz The Raven and Other Poems.

Niestety Poemu nie było dane długo cieszyć się szczęściem ani sukcesem. Począwszy od 1846r. nastąpiła seria chudych lat, naznaczonych osobistymi klęskami. Po niespełna roku jego pismo upadło. Dodatkowo Poe zraził sobie środowisko literackie cyklem ostrych szkiców krytycznych "The Literati of New York" ("Pisorze Nowego Yorku"). W życiu prywatnym także nie działo się najlepiej. Virginia nie czuła się dobrze w dużym mieście, państwo Poe wraz z ciotką przeprowadzili się więc na wieś do Fordham. Ukochana żona wkrótce jednak zapadła na nieuleczalną chorobę przez co poeta przeżywał nieustanne kryzysy nadziei i rozpaczy. Miary nieszczęścia dopełnił zgon żony w 1847 roku. Poe wpadł w nałóg alkoholizmu i narkomanii.

Przez dwa lata Poe bezskutecznie próbował na nowo uporządkować sobie życie. Walczył z nałogami i chorobą (depresja). Nadal próbował swoich sił jako poeta i pisarz, ale nigdy już nie było mu dane wzbudzić większego zainteresowania ze strony czytelników. W 1848r. udało mu się jeszcze opublikować poemat prozą Eureka, oparty na lekturze kosmogonii jednak spotkał się on z mieszanymi uczuciami krytyków i nikłym zainteresowaniem. Jego kariera załamała się. Późniejsze utwory nie były już publikowane ani czytane.

Po śmierci żony Edgar Allan Poe spotykał się jeszcze z kilkoma kobietami. Zamierzał wstąpić w kolejny związek małżeński z Elmirą Shelton, przyjaciółką z lat młodzieńczych. Tajemnicza śmierć pisarza udaremniła jednak ten zamiar. Przed śmiercią Poe kilkakrotnie odwiedzał jeszcze rodzinne strony. W niewyjaśnionych okolicznościach znaleziono go nieprzytomnego na ulicy w Baltimore. Najprawdopodobniej był w drodze do Nowego Yorku. Poe trafił do szpitala, gdzie leżał przez kilka dni. Lekarze nie potrafili postawić jednoznacznej diagnozy. Nie odzyskawszy świadomości Poe zmarł w niedzielę, 7 października 1849r. W chwili śmierci miał 40 lat. Pochowano go na cmentarzu Westminster Presbyterian Church w Baltimore, Maryland.
Nagrobek E. A. Poe. 
Nad wyrzeźbionym krukiem znajduje się 
najsłynniejszy wers z poematu: 
"Quoth the Raven, Nevermore."
Takim tragicznym epilogiem zakończyła się równie tragiczna egzystencja genialnego pisarza i poety - nieszczęśliwego wskutek choroby (nałóg alkoholizmu, narkomania), niedostatku, nadmiernej wrażliwości i porywczego temperamentu, co w niemałym stopniu utrudniało mu walkę o byt. Przyczyny śmierci Edgara Allana Poe do dziś pozostają niewyjaśnione, co przez szereg lat przyczyniło się do stworzenia wielu najróżniejszych teorii i domysłów.

Obecnie, jego twórczość, powstająca w dramatycznych warunkach życiowych, inspirowana tragicznymi kolejami losu pisarza, przez krytykę literacką uważana jest za jedno z najwybitniejszych zjawisk literatury amerykańskiej. Spuścizna literacka Poego obejmuje przeszło 60 opowiadań, kilkadziesiąt wierszy, prace krytyczne, z których najważniejsze są The Principles of Poetry (Zasady poezji) i The Philosophy of Composition, o dużym znaczeniu dla literatury europejskiej. Pomimo upływu półtora stulecia, twórczość Poego nadal cieszy się dużym zainteresowaniem i zdobywa kolejne pokolenie jego miłośników. (Czego dowodem jest choćby powstanie tej strony ;) )

Do góry



Tajemnica śmierci poety
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 2/1997



Czy wiedzą państwo na co zmarł Edgar Allan Poe? Jego biografowie powiedzą pewnie z lekkim zażenowaniem, że "zapił się na śmierć". Nic z tych rzeczy. Być może poeta nadużywał napoi wyskokowych, nie one jednak były bezpośrednią przyczyną jego przedwczesnego odejścia. Kardiolog R. Michael Benitez z Centrum Medycznego University of Maryland w Baltimore przeanalizował ostatnio dokładnie zapiski szpitalne sprzed 150 lat dotyczące pacjenta E.P. i postawił diagnzę - Poe, bo to on krył się pod tymi inicjałami, umarł na wściekliznę.

Poe został przyjęty do szpitala w stanie zupełnej dezorientacji i letargu; przebywając na oddziale miał dwa ataki delirium i zmarł po kilku dniach. Do końca odmawiał picia i to zarówno wody, jak i alkoholu. Żaden z opisanych objawów nie sugeruje urazu, problemów naczyniowych czy neurologicznych. Zachowanie poety też nie przemawia za śmiercią na skutek zażywania kokainy czy alkoholu. Niedożywienie, wycieńczenie i zapalenie mózgu można również wykluczyć ze względu na cykliczny charakter majaków Poego.

Takie jednak deliria są typowe dla końcowych stadiów wścieklizny, podobnie jak awersja do picia - hydrofobia - towarzysząca tej chorobie. Wirus atakuje wówczas układ nerwowy, powodując duszenie lub trudności z przełykaniem. Nie ma wprawdzie informacji, aby Poe został pogryziony przez jakieś zwierzę, należy jednak pamiętać, że jak podaje Centers for Disease Control and Prevention tylko 25% zakażonych wścieklizną ludzi pamięta o takim fakcie.

Kustosz Muzeum Edgara Allana Poego w Baltimore przyjął wyjaśnienia Beniteza z zadowoleniem. Śmierć straszna, ale wizerunek poety wyraźnie zyskuje.

Jon

Do góry



INDEX   /   TWÓRCZOŚĆ   /   UTWORY   /   LINKI   /   I CAŁA RESZTA...   /   NAPISZ